Waarom “vastplakken aan de grond” gebeurt – en wat je eraan kan doen
Freezing of gait (FOG), of het gevoel dat je voeten plots “vastkleven aan de grond”, is één van de meest ingrijpende symptomen bij Parkinson. Het komt vaak onverwacht, zorgt voor onzekerheid en verhoogt het risico op vallen.
Maar wat gebeurt er nu precies? En vooral: wat kan je doen wanneer het zich voordoet?
Wat is freezing of gait?
Freezing of gait is een kortdurende blokkade van het stappen, ondanks de intentie om te bewegen. Het is typisch episodisch: het komt plots op en verdwijnt ook weer.
Het kan zich op verschillende manieren uiten:
- volledig stilvallen
- kleine, snelle schuifelpasjes
- trillen van de benen zonder vooruitgang
Wanneer treedt freezing op?
Freezing wordt vaak uitgelokt door specifieke situaties :
- starten met stappen
- draaien (zeker snel of abrupt)
- door een deuropening gaan
- drukke of smalle ruimtes
- dubbeltaken (bv. praten en stappen tegelijk)
- stress of angst
👉 Vooral draaien is een grote uitdaging, omdat dit veel aanpassing vraagt van het bewegingspatroon.
Waarom ontstaat freezing?
Freezing is geen puur motorisch probleem. Het is een samenspel van verschillende factoren:
- Motorisch: stappen wordt minder automatisch en moeilijker aanpasbaar
- Cognitief: het brein raakt overbelast bij multitasking
- Emotioneel: stress en angst kunnen het bewegen blokkeren
Wat kan je doen bij freezing?
Er bestaat geen “one size fits all”. Maar er zijn wel verschillende strategieën die je kunnen helpen.
1. Stoppen in plaats van blijven proberen
Wanneer je voelt dat je vastloopt:
- stop bewust
- neem een stabiele houding
- start opnieuw
👉 Dit lijkt simpel, maar is een krachtige strategie om uit een episode te komen
2. Gewicht verplaatsen (links-rechts wiegen)
Een effectieve manier om opnieuw in beweging te komen is bewust je gewicht verplaatsen.
Je kan hierbij werken met beelden:
- stel je voor dat je een boom bent die zacht heen en weer wiegt in de wind
- of dat je aan het slowen bent met je partner
Deze mentale beelden maken de beweging vloeiender en minder geforceerd.
3. Visuele cues
Externe prikkels kunnen helpen om het stappen opnieuw “op te starten”.
👉 Concrete oefening:
- plak tape op de grond
- stap bewust over elke lijn heen
Andere voorbeelden:
- denkbeeldige boomstronk waar je over moet stappen
- een laser (bv. op een rollator)
👉 Dit geeft je een duidelijk doel om naartoe te stappen en kan helpen om uit een freeze te komen.
Maar let op: visuele cues zijn niet altijd ideaal.
Wanneer de cue op de grond ligt:
- ben je geneigd om naar beneden te kijken
- dit kan ervoor zorgen dat je houding meer voorover buigt
👉 Als je net werkt aan een meer rechte houding tijdens het stappen, kan dit minder geschikt zijn.
Blijf dus kritisch:
- Past deze strategie bij mijn doel?
- Helpt dit mij vooruit in mijn beweging?
Wat voor de ene persoon werkt, is niet altijd de beste keuze voor iemand anders.
4. Auditieve cues
Ritme kan helpen om het stappen opnieuw op gang te brengen.
Voorbeelden:
- tel hardop: “1-2, 1-2”
- gebruik een metronoom
- stap op het ritme van muziek
- tik ritmisch met je wandelstok (of nordic walking sticks)
👉 Dit geeft je stappen een extern tempo en kan helpen om freezing te doorbreken.
Maar let op: het tempo van het ritme is belangrijk.
Een sneller ritme kan ervoor zorgen dat je sneller stapt, maar ook kleinere passen neemt.
👉 Kleine passen zijn meestal niet goed, omdat ze de kans op freezing kunnen verhogen.
Een trager ritme kan helpen om grotere passen te maken.
👉 Grotere passen zijn juist een belangrijk doel bij parkinson.
👉 Het doel is meestal: grotere stappen nemen en vlot stappen.
Niet: kleinere passen nemen of sterk vertragen.
Daarom is het belangrijk om een ritme te kiezen dat bij jou past.
Een kinesitherapeut kan je hierbij helpen.
Samen bepalen jullie het juiste tempo, op basis van:
- de afstand die je aflegt
- het aantal stappen dat je zet
- de tijd die je nodig hebt
👉 Zo krijg je een persoonlijk ritme dat past bij jouw manier van stappen.
5. Aandacht en prikkels
Soms is het probleem geen gebrek aan beweging, maar te veel prikkels tegelijk.
Let op:
- gesprekken tijdens het stappen
- achtergrondgeluid (tv, muziek)
- drukke omgevingen
👉 Tip:
Probeer je aandacht bewust te richten op het stappen:
- “grote stappen”
- “hielen eerst”
- “links – rechts”
Soms helpt het al om even stil te staan en opnieuw te focussen.
6. Draaien: de klokstrategie
Draaien is een veelvoorkomende trigger.
👉 Oefen met de klokstrategie:
- draai niet in één keer
- maak stappen van 90° (zoals een klok: 12 → 3 → 6 → 9)
Dit helpt om:
- evenwicht te behouden
- kleine, snelle pasjes te vermijden
- beweging opnieuw bewust te sturen
7. Oefentherapie
Gerichte kinesitherapie speelt een belangrijke rol.
Belangrijk om te weten:
- algemene training alleen is niet voldoende
- specifieke strategieën oefenen werkt beter,
Denk aan:
- gangtraining met cues
- balans en gewichtsoverdracht
- dubbeltaken trainen
- strategieën toepassen in dagelijkse situaties
Tot slot: iedereen is anders
Misschien wel het belangrijkste om te onthouden:
👉 Niet iedereen met Parkinson krijgt freezing.
👉 En als het voorkomt, is het voor iedereen anders.
- andere triggers
- andere momenten
- andere ervaringen
Wat voor de ene persoon werkt, werkt niet noodzakelijk voor iemand anders.
Daarom is het zo belangrijk om:
- je eigen triggers te leren kennen
- verschillende strategieën uit te proberen
- te ontdekken wat voor jou werkt
Samen met een kinesitherapeut kan je een persoonlijk “toolbox” aan strategieën opbouwen.
Wil je hiermee aan de slag?
Freezing kan beangstigend zijn, maar je staat er niet alleen voor.
Met de juiste begeleiding en strategieën kan je opnieuw meer controle krijgen over je beweging.
